Het is in Nederland verboden om dieren zonder verdoving te slachten. Behalve als de dieren volgens ‘religieuze riten’ worden geslacht. Jaarlijks gaat het om zo’n 25.000 dieren, vooral geiten en schapen tijdens het Offerfeest.
De meeste reguliere halal slacht is wél verdoofd. Slachters gebruiken daarbij een zogenoemde omkeerbare, of reversibele, verdoving, meestal elektrisch. Zolang het dier niet aan de verdoving bezwijkt, maar om het leven komt door een halssnede, is dat volgens de meeste moslims in lijn met hun spijswetten. Lees daar dit essay van Eyes on Animals over, één van de organisaties in de Dierencoalitie, waar ik voor werk.
Er wordt sinds 2024 niet meer koosjer in Nederland geslacht.
Australië, België, Denemarken, Kroatië, Noorwegen, Zweden en Zwitserland hebben onverdoofde slacht verboden. Nederland zou het achtste land ter wereld kunnen worden. ‘Wij proberen het dierenwelzijn in Nederland te verbeteren, onnodige pijn te voorkomen voor dieren,’ vertelt staatssecretaris voor dierenwelzijn Silvio Erkens (VVD) op Dierendag aan RTL.
Daar vind ik persoonlijk onverdoofd ritueel slachten dan wel moeilijk bij passen.
Links en rechts overstag
D66, GroenLinks, de PVV — dat rituele slacht steevast ‘ritueel martelen’ noemt — en de Partij voor de Dieren pleiten al jaren voor een totaalverbod op onverdoofd slachten. BBB, CDA, ChristenUnie en SGP zijn tegen. Zij zien een verbod als een inperking van de vrijheid van godsdienst.
De Tweede Kamer deed in 2011 een poging om bedwelming voorafgaand aan alle slacht te verplichten. PvdA en VVD stemden toen in de Tweede Kamer vóór, maar in de Eerste Kamer tegen. Beide partijen probeerden vervolgens een middenweg te vinden in afspraken met de sector. Onverdoofde slacht mocht mits de dieren binnen 40 seconden het bewustzijn verloren. Een rare, willekeurige grens. Voor godsdienstvrijheid mogen dieren 40 seconden lijden, maar vanaf 41 seconden slaat de balans om?
De PvdA, inmiddels gefuseerd met GroenLinks, en ook de VVD besloten vorig jaar los van elkaar dat het anders moest. ‘Dieren verdienen bescherming tegen onnodig lijden,’ lichtte GroenLinks-PvdA toe in de Dierenkieswijzer van de Dierenbescherming en Dierencoalitie.
Slachten zonder verdoving veroorzaakt ernstig dierenleed. We kiezen voor strenge dierenwelzijnsnormen, met verplichte verdoving bij de slacht en betere controle in slachthuizen.
Bij de VVD besloten de leden. Tim Reysoo verdedigde op het partijcongres een amendement van de Liberale Dierenvrienden om het onverdoofd koken en slachten van alle dieren te verbieden. Vrijheid van godsdienst is voor liberalen toch ook geen reden om vrouwenbesnijdenis toe te laten? Of om weg te kijken bij discriminatie tegen homo’s? hield hij het congres voor. Waarom zou godsdienstvrijheid dan wel zwaarder wegen bij dierenleed?
72 procent van de VVD-leden was het met Tim eens. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens overigens ook. Zo waren in één jaar tijd twee van de grootste politieke partijen in ons land van standpunt veranderd.
Wetsvoorstel ligt klaar
De PvdD heeft een wetsvoorstel klaarliggen om onverdoofd slachten te verbieden, en ook vergassing (of CO₂-bedwelming) van varkens, elektrische waterbedbedwelming van pluimvee, het mechanisch kantelen van kratten vol eenden, kalkoen en kippen, en het transport naar het slachthuis van hoogzwangere dieren. ‘Daar zal ik met veel interesse, heel serieus en met open vizier naar kijken,’ zegt Erkens.
CO₂-bedwelming is volgens Varkens in Nood, ook lid van de Dierencoalitie, ‘een ware marteling voor de varkens.’
Het gas is bijzonder pijnlijk om in te ademen. Bovendien geeft het de varkens het gevoel dat ze langzaam stikken. Pas na een halve minuut van gillen en wanhopige pogingen tot ontsnappen raken de varkens buiten bewustzijn.
Het alternatief is elektrische bedwelming. Dat werkt meteen en is vrijwel pijnloos — maar vergt wel aanpassingen in slachterijen. Want jaarlijks 10,5 miljoen varkens één voor één elektrisch bedwelmen is zonder veel meer personeel, en dus hogere kosten, niet te doen. (Minder varkens eten kan natuurlijk ook.)
Eén van de grote varkensslachters van Nederland past al geautomatiseerde elektrische bedwelming toe. In samenwerking met Eyes on Animals hebben zij ook tal van andere aanpassingen gemaakt om het slachtproces zo rustig en pijnloos mogelijk te laten verlopen. Voor de dieren én hun personeel. Op YouTube kun je zien hoe dat werkt.
Eén op de vijf eenden, kalkoen en kippen worden in slachthuizen bedwelmd door ze onder te dompelen in een bad water dat onder stroom staat. Toenmalig minister van Landbouw Gerda Verburg (CDA) liet de Tweede Kamer in 2009 weten dat het ‘zeer aannemelijk is dat onder de huidige praktijkomstandigheden een aanzienlijk deel van de dieren niet voldoende wordt bedwelmd in het elektrisch waterbad.’ Zeventien jaar later gebeurt het nog steeds.
Eenden, kalkoenen en kippen worden in kratten naar het slachthuis vervoerd. Op de boerderij worden ze met de hand in kratten getild, maar in de helft van de slachthuizen worden de kratten bij aankomst mechanisch gekanteld. De dieren vallen op en over elkaar heen op een lopende band, waardoor ze gewond kunnen raken, elkaar verwonden en sowieso veel stress ervaren.
Toenmalig minister van Landbouw Carola Schouten (CU) bereidde in 2019 een wetswijziging voor om het transport en de slacht van hoogzwangere koeien en varkens te verbieden. Die wetswijziging is door de vorige minister, Femke Wiersma (BBB), ingetrokken. Ik schreef hier in maart een nieuwsbrief over. Het wetsvoorstel van de PvdD brengt dit verbod weer terug.