SGP, BBB, LTO boos, want minder vlees

Je moet er toch niet aan denken.

Vlees in een Amerikaanse supermarkt (Pexels/Dana Sredojevic)

Als iemand mij aanraadt om méér vlees te eten, bedank ik vriendelijk. Tuurlijk, het is bemoeizucht, maar Nederlanders geven wel vaker ongevraagd hun mening.

SGP, BBB en LTO kunnen daar slecht tegen. Als zij horen dat de meeste Nederlanders beter wat minder vlees kunnen eten, worden ze niet alleen boos; ze gaan op TV en schrijven opiniestukken om ons allemaal te laten weten hoe boos te zijn.

Van 500 naar 300 gram

Steen des aanstoots: de nieuwe Schijf van Vijf van het Voedingscentrum, waarin nog maar 300 in plaats van 500 gram vlees per week wordt aanbevolen. Daarvan zou maximaal 100 gram rood vlees (rund, varken, wild) mogen zijn.

Overconsumptie van rood vlees verhoogt namelijk het risico op onder meer hart- en vaatziekten. Voor de productie van rood vlees is ook veel meer land, diervoeder en water nodig dan voor wit vlees (gevogelte), vis, noten en peulvruchten.

Nederlanders eten nu gemiddeld 600 gram vlees per week.

Boos

‘De nieuwe schijf is moralistisch en activistisch geworden en draait eigenlijk vooral om minder dierlijk,’ meent Tweede Kamer André Flach (SGP). ‘Ik pak de schijf uit de jaren zeventig er maar eens bij, die bevalt me beter.’ Wetenschap is ook meer een mening.

‘Waar ik me dan ook nog boos over maak is,’ zei Tweede Kamerlid Caroline van der Plas (BBB) vrijdagavond bij RTL Tonight, ‘is, in een tijd dat mensen hun rekeningen al niet kunnen betalen, de energieprijzen niet kunnen betalen, de benzine is onbetaalbaar, het voedsel is hartstikke duur — er zijn mensen die zijn blij als ze één keer in de week een stukje vlees kunnen eten — dat je eigenlijk een soort van vingertje wijst van, ja, maar jij moet wel de planeet redden, dus je moet wat minder vlees gaan eten.’

‘Het Voedingscentrum hoort onafhankelijk voedingsadvies te geven over gezondheid en niet als “klimaatpolitie” te bepalen wat er op ons bord ligt,’ vindt Helma Lodders, partijvoorzitter van de BBB en voorzitter van branchevereniging Vee&Logistiek Nederland.

Dirk Bruins, voorzitter van LTO Noord, vult aan:

… het beeld dat vlees vooral ‘afgebouwd’ moet worden [is] te simplistisch. Recente studies laten zien dat dierlijke eiwitten nog altijd een belangrijke rol spelen vanwege hun hoge voedingswaarde en opname. Ze bevatten alle essentiële aminozuren en leveren nutriënten zoals vitamine B12, heemijzer en zink in een vorm die het lichaam efficiënter benut. Plantaardige alternatieven kunnen daarin voorzien, maar vragen vaak om zorgvuldige combinaties of aanvulling.

Rare kritiek, want het Voedingscentrum zegt precies hetzelfde.

Onafhankelijk

Het Voedingscentrum ís onafhankelijk. Zij hebben er zelf voor gekozen om ook de milieu-impact van voedsel te betrekken bij het vernieuwen van de Schijf van Vijf, wat bij BBB en LTO zoveel kwaad bloed zet.

Het Voedingscentrum loopt hiermee niet uit de pas. De Deense collega’s maakten in 2023 dezelfde keuze, de Duitse collega’s in 2024. In Denemarken is het advies nu om niet meer dan 350 gram vlees per week te eten, in Duitsland 300 gram. De voedingscentra in alledrie de landen raden ook één keer per week vis aan. Iemand die eens in de week vlees eet, hoeft zich dus geen schuldgevoel te laten aanpraten.

Advies

Het Voedingscentrum gééft (alleen maar) advies. Daar kregen ze vorig jaar 2,8 miljoen euro subsidie voor. Het kabinet-Schoof met de BBB haalde een kwart van het budget af, waardoor er in een jaar 20 van de 80 medewerkers moesten worden ontslagen. De overige 60 medewerkers hebben natuurlijk geen ‘politie’-bevoegdheden om te ‘bepalen’ wat jij koopt of eet. Dat weet Lodders ook.

Ter vergelijking: de levensmiddelenindustrie, retail en horeca maken jaarlijks voor 1,6 tot 1,7 miljard euro reclame. Van dat bedrag — 600 keer de totale begroting van het Voedingscentrum — gaat 75 tot 80 procent naar reclames voor producten die überhaupt niet in de Schijf van Vijf voorkomen, zoals fastfood (meestal met bewerkt, rood vlees, zoals hamburgers), frisdranken en snacks. Wie probeert wie nu iets op te dringen?

Gezond voedingspatroon

Dat eieren, vlees en zuivel passen binnen een gezond voedingspatroon — en dat je dierlijke eiwitten beter niet zomaar kunt weglaten zonder daar meer groenten, peulvruchten of plantaardige vlees- en zuivelvervangers voor in de plaats te consumeren — kan Bruins allemaal lezen in de onderbouwing van het Voedingscentrum voor de nieuwe Schijf van Vijf.

En in de onderbouwing die daar weer achter zit: de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad.

Eens in de tien tot twintig jaar houdt de Gezondheidsraad deze richtlijnen tegen het licht. Artsen, diëtisten, epidemiologen, gedrags- en voedingswetenschappers formuleren dan een algemeen voedingsadvies op basis van de actuele kennis over met name de preventie van chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en kanker. Ze houden ook rekening met voedselveiligheid. En met de invloed van voedselproductie en -consumptie op de leefomgeving.

Immers, een voedselsysteem dat klimaat en natuur overvraagt, en bodem, lucht en water vervuilt, maakt onszelf direct minder gezond (doordat we bijvoorbeeld vuile lucht inademen) en zet onze voedselzekerheid op lange termijn op het spel (omdat we bodem en water uitputten en natuurlijke kringlopen doorkruisen).

Geen losse thema’s

Het Voedingscentrum vertaalt de richtlijnen van de Gezondheidsraad naar voorlichting over gezonde, duurzame en veilige eetpatronen, ook voor specifieke doelgroepen en productcategorieën: ‘Zo is bijvoorbeeld vis gezond, maar door overbevissing kun je sommige soorten beter vermijden. Terwijl andere soorten vaker verontreinigd raken met zware metalen.’

Gezondheid, duurzaamheid en veiligheid zijn daarom geen losse thema’s, maar factoren die elkaar beïnvloeden en die we gezamenlijk meewegen in onze adviezen.

Het staat iedereen vrij om die adviezen te negeren; we leven in een vrij land. Maar trek niet de integriteit van professionele mensen in twijfel die gewoon hun werk doen, omdat je zelf meer vlees wilt blijven eten (of verkopen).